क्षिपेद्वाक्यशरान्घोरान्न पारुष्यविषप्लुतान् ।
वाक्पारुष्यरुषा चक्रे भीमः कुरुकुलक्षयम् ॥
- सुभाषितरत्नभाण्डागार
kShipet vAkya sharAn ghorAn na pAruShya viSha plutAn ।
vAk pAruShyaruShA chakre bhImaH kurukula kShayam ॥
- subhAShitaratnabhANDAgAra
One must not throw arrows dipped in the venom of harsh speech at any one. It can only lead to destruction of self. It is the harsh words of Duryodhana that angered Bheema to eventually destroy all the Kauravas.
- Subhashitaratnabhandagara
अपूर्वः कोऽपि कोशोऽयं विद्यते तव भारति ।
व्ययतो वृद्धिमायाति क्षयमायाति संचयात् ॥
- सुभाषितरत्नभाण्डागार
apUrvaH ko api koshaH ayam vidyate tava bhArati ।
vyayato vRuddhim aayAti kShayam aayAti sanchayAt ॥
- subhAShitaratnabhANDAgAra
Oh Saraswathi, your treasure (wisdom) is great. It grows as you spend and depletes if you try to horde.
- Subhashitaratnabhandagara
छिंत्ते मोहं चित्प्रकर्षं प्रयुंक्ते
सूते सूक्तिं सूयते या पुमर्थान् ।
प्रीतिं कीर्तिं प्राप्तुकामेन सैषा
शाब्दी शुद्धिः शारदेवास्तु सेव्या ॥
- गोपेंद्रतिप्पभूपाल
Chinte moham chit prakarSham prayukte
sUte sUktim sUyate yA pumArthAn ।
prItim kIrtim prAptukAmena sa iShA
shAbdI shuddhiH shAradaa eva astu sevyA ॥
- gopendra tippa bhUpAla
Good language can change lives. It let's you lose any attachment to worldly possessions. It illuminates your mind. It makes you tell good things. It helps you achieve your goal. It will help you get love and fame. using good language is equal to worshiping Goddess Sharada herself.
- Gopendra Tippa Bhupala
सुलभाः पुरुषा राजन् सततं प्रियवादिनः ।
अप्रियस्य तु पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः ॥
- रामायण, युद्ध
sulabhAH puruShA rAjan satatam priyavAdinaH ।
apriyasya tu pathyasya vaktA shrotA cha durlabhaH ॥
- rAmAyaNa, yuddha
Oh King! it is very easy to find people who will talk sweetly always. But It is very hard to find people who can talk hard and right at the same time. It is also hard to find people who can listen to such talk.
- Ramayana, Yuddha
विभूतिस्त्यागहीनेव सत्यहीनेव भारति ।
विद्या प्रशमहीनेव न भाति स्त्री पतिं विना ॥
- रामायणमञ्जरी, अयोध्या
vibhUtiH tyAgahIna iva satya hIna iva bhArati ।
vidyA prashamahIna iva na bhAti strI patim vinA ॥
- rAmAyaNa manjarI, ayodhyA
Wealth is incomplete if one does not have a charitable mind. Speech is incomplete and useless if it is not truthful. Education is incomplete unless it helps you subdue your emotion. A lady without her husband is similarly incomplete.
- Ramayana Manjari, Ayodhya
वाणी रसवती यस्य भार्या प्रेमवती सती ।
लक्ष्मीर्दानवती यस्य सफलं तस्य जीवितम् ॥
- सुभाषितरत्नसमुच्चय
vANI rasavatI yasya bhAryA premavatI satI।
lakShmIH dAnavatI yasya saphalam tasya jIvitam ॥
- subhAShitaratnasamucchaya
He is lucky whose speech is always uttered in good taste, whose loving wife is chastely and whose wealth is used for charity.
- Subhashitaratnasamucchaya
वचस्तत्र प्रयोक्तव्यं यत्रोक्तं लभते फलम् ।
स्थायीभवति चात्यंतं रागः शुक्लपटे यथा ॥
- पञ्चतंत्र, मित्रभेद
vachastatra prayoktavyam yatra labhate phalam ।
sthAyI bhavati cha atyantam rAgah shuklapaTe yathA ॥
- panchatantra, mitrbheda
One must talk only when there will be some good use out of it. He must speak only when his words will stick and some action will follow. Just like color sticks better only on white cloth.
- Panchatantra, Mitrbheda
लक्ष्मीर्वसति जिह्वाग्रे जिह्वाग्रे मित्रबांधवाः ।
जिह्वाग्रे बंधनं प्राप्तं जिह्वाग्रे मरणं ध्रुवम् ॥
- सुभाषितरत्नभाण्डागार
lakShmIH vasati jihvAgre jihvAgre mitrabAndhavAH।
jihvAgre bandhanam prAptaM jihvAgre maraNam dhruvam ॥
- subhAShitaratnabhANDAgAra
Speech is a powerful tool. It can earn you money. It can get you friends and relatives. it can also cause equal harm if not used properly. It can get you arrested. It can even get you killed.
- Subhashitaratnabhandagara
रोहते सायकैर्विद्धं वनं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं भीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम् ॥
- महाभारत, उद्योग
rohate sAyakaiH viddhaM vanaM parashunA hatam ।
vAchA duruktam bhIbhatsam na samrohati vAk kShatam ॥
- mahABhArata, udyoga
if a person is hit by an arrow, the wound will heal. Forests regrow after being razed with an axe. But if a person is hurt by the scary bad words, then the wound can not be healed.
- Mahabharata, Udyoga
यस्य वाङ्मनसी शुद्धे सम्यग्गुप्ते च सर्वदा ।
स वै सर्वमवाप्नोति वेदान्तोपगतं फलम् ॥
- मनुस्मृति
yasya vAk manasi shuddhe samyak gupte cha sarvadA ।
sa vai sarvAm avApnoti vedAnta upagatam phalam ॥
- manu smriti
If you have your mind and speech clean and under control, then you will get all the fruits that are possible by the knowledge of vedantas (extracts of Vedas).
- Manu Smriti
प्रियुप्राया वृत्तिः विनयमधुरो वाचि नियमः
प्रकृत्या कल्याणी मतिरनवगीतः परिचयः ।
पुरो वा पश्चाद्वा तदिदमविपर्यासितरसं
रहस्यं साधूनामनुपधि विशुद्धं विजयते ॥
- उत्तररामचरित
priyaprAyA vRuttiH vinaya madhuro vAchi niyamaH
prakRutyA kalyANI matiH anavagItaH parichayaH ।
puro vA pashcAd vA tadidam aviparyAsitarasam
rahasyam sAdhUnAm anupadhi vishuddham vijayate ॥
- uttararAmacharita
Virtuous people alway behave pleasantly. Their words are always humble and sweet. By nature they do good. Once they become friends, the friendship never wanes. Their behaviour today is as it was before (under changing circumstances). Righteousness is the secret of their good life.
- Uttararamacharita
आकारैरिंगितैर्गत्या चेष्टया भाषणेन च।
नेत्रवक्त्रविकारैश्च लक्ष्यते अंतर्गतं मनः ॥
- पञ्चतंत्र, मित्रभेद
- panchatantra, mitrabheda
- Panchatantra, Mitrabheda
सुजीर्णमन्नं सुविचक्षणः सुतः
सुशासिता स्त्री नृपतिः सुसेवितः ।
सुचिंत्य चोक्तं सुविचार्य यत्कृतं
सुदीर्घकाले न हि याति विक्रियाम् ॥
- हितोपदेश - मित्रलाभ
- hitopadesha, mitralAbha
- Hitopadesha, Mitralabha
संरोहति शरैर्विद्धं वरं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं भीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम् ॥
- सुभाषितसुधानिधि
- subhAShitasudhAnidhi
- Subhashitasudhanidhi
वाक्सायका वदनान्निष्पतन्ति
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि ।
परस्परं मर्मसु ते पतन्ति
तान् पण्डितो नापसृजेत्परेषु ॥
- सुभाषितसुधानिधि
- subhaShitasudhAnidhi
- Subhashitasudhanidhi
प्रस्तावसदृशं वाक्यं सद्भावसदृशं प्रियम् ।
आत्मशक्तिसमं कोपं यो जानाति स पण्डितः ॥
- हितोपदेश, सुहृद्भेद
- Hitopadesha, Suhrudbheda
घर्मार्तं न तथा सुशीतलजलैः स्नानं मुक्तावली
न श्रीखण्डविलेपनं सुखयति प्रत्यंगमप्यर्पितम् ।
प्रीत्यै सज्जनभाषितं प्रभवति प्रायो यथा देहिनां
सद्युक्त्या च पुरस्कृष्टिमंत्रोपमम् ॥
- हितोपदेश, मित्रलाभ
- Hitopadesha, Mitralabha
अलं दानेन विप्रेन्द यजनाध्ययनेन वा ।
इदं तत्स्वर्गसोपानममलं यत्प्रियं वचः ॥
- सुभाषितसुधानिधि
- Subhashitasudhanidhi
अप्रियस्यापि पथ्यस्य परिणामः सुखावहः ।
वक्ता श्रोता च यत्रास्ति रमन्ते तत्र संपदः ॥
- हितोपदेश, सुहृद्भेद
- Hitopadesha, Suhrudbheda
अप्राप्तकालं वचनं बृहस्पतिरपि ब्रुवन् ।
लभते बह्ववज्ञानमपमानं च पुष्कलम् ॥
- पञ्चतंत्र, मित्रबेध
- Panchatantra, Mitrabedha
