यः पठति लिखति पश्यति परिपृच्छति पण्डितानुपाश्रयति ।
तस्य दिवाकरकिरणैर्नलिनीदलमिव विकास्यते बुद्धिः ॥
- सुभाषितरत्नभाण्डागार
yaH paThati likhati pashyati pari pRucChati paNDitan upAshrayati ।
tasya divAkara kiraNaiH nalinIdalamiva vikAsyate buddhiH ॥
- subhAShitaratnabhANDAgara
If one reads, writes, observes, questions and serves the scholars then his wisdom will grow like the petals of a lotus flower when touched by sun rays.
- Subhashitaratnabhandagara
धर्माख्याने श्मशाने च रोगिणां या मतिर्भवेत् ।
सा सर्वदैव तिष्ठेच्छेत् को न मुच्येत बंधनात् ॥
- समयोचितपद्यरत्नमालिका
dharmAkhyAne shmashAne cha rogiNAm yA matiH bhavet ।
sA sarvadA eva tiShThet chet ko na muchyate bandhanAt ॥
- samayochitapadyaratnamAlikA
That wisdom that is realized during a discourse, at a funeral or when one is sick – if it stayed with a person through out his life, then who will not be liberated from all bondages?
- Samayochitapadyaratnamalika
गतेऽपि वयसि ग्राह्या विद्या सर्वात्मना बुधैः ।
यद्यपि स्यान्न फलदा सुलभा सान्यजन्मनि ॥
- सुभाषितरत्नभाण्डागार
gate api vayasi grAhyA vidyA sarvAtmanA budhaiH ।
yadyapi syAt na phaladA sulabhA syAt anya janmani ॥
- subhAShitaratnabhANDAgAra
Wise men continue to learn from every one and get wiser even at a very old age. It is not a problem if their new wisdom does not give any results immediately. It will at least make it easier in the next birth.
- Subhashitaratnabhandagara
औषधार्थसुमंत्राणां बुद्धेश्चैव महात्मनाम् ।
असाध्यं नास्ति लोकेऽत्र यद्ब्रह्मांडस्य मध्यगम्॥
- पञ्चतंत्र
auShadhaaH artha sumantrANAm buddheH chaiva mahAtmanAm ।
asAdhyam nAsti loke atra yad brahmAnDasya madhyagam ॥
- panchatantra
There is nothing in this world that is impossible for - good medicine, lots of money, a sound genuine plan (not sinister) and wisdom of the virtuous men.
- Panchatantra
आरोग्यं विद्वत्ता सज्जनमैत्री महाकुले जन्म ।
स्वाधीनता च पुंसां महदैश्वर्यं विनाप्यर्थैः ॥
- महाभारत, शान्ति
aarogyam vidvattA sajjana maitri mahAkule janma ।
svadhInatA cha pumsAm mahadaishvaryam vinaapi arthaiH ॥
- mahabhArata, shAnti
Health, wisdom, friendship of virtuous people, birth in a noble family, personal freedom - these are the wealth that one can get even without any money.
- Mahabharata, Shanti
अपूर्वः कोऽपि कोशोऽयं विद्यते तव भारति ।
व्ययतो वृद्धिमायाति क्षयमायाति संचयात् ॥
- सुभाषितरत्नभाण्डागार
apUrvaH ko api koshaH ayam vidyate tava bhArati ।
vyayato vRuddhim aayAti kShayam aayAti sanchayAt ॥
- subhAShitaratnabhANDAgAra
Oh Saraswathi, your treasure (wisdom) is great. It grows as you spend and depletes if you try to horde.
- Subhashitaratnabhandagara
विवेकालंकृतं चेतो रूपं गुणविवर्धितम् ।
सुहृद्बंधुवृता लक्ष्मीर्लक्षणं पुण्यकर्मणाम् ॥
- भारतमञ्जरी, उद्योग
viveka alamkRuta cheto rUpam guNa vivardhitam ।
suhRud bandhu vRuttA lakShmIH lakShaNam puNyakarmaNAm ॥
- bhAratamanjarI, udyoga
These are qualities found in a fortunate person - mind is bestowed with wisdom, beauty is augmented with good character and wealth is to be spent when well wishing relatives and friends.
- Bharatamanjari, Udyoga
विभूतिस्त्यागहीनेव सत्यहीनेव भारति ।
विद्या प्रशमहीनेव न भाति स्त्री पतिं विना ॥
- रामायणमञ्जरी, अयोध्या
vibhUtiH tyAgahIna iva satya hIna iva bhArati ।
vidyA prashamahIna iva na bhAti strI patim vinA ॥
- rAmAyaNa manjarI, ayodhyA
Wealth is incomplete if one does not have a charitable mind. Speech is incomplete and useless if it is not truthful. Education is incomplete unless it helps you subdue your emotion. A lady without her husband is similarly incomplete.
- Ramayana Manjari, Ayodhya
हतं ज्ञानं क्रियाशून्यं हता चाज्ञानिनः क्रिया ।
धावन्नप्यन्धको नष्टः पश्यन्नपि च पङ्गुकः ॥
- यशस्तिलक - ज्ञान क्रिया
- yashastilaka
- Yashastilaka
विवेकः सह संयत्या विनयो विद्यया सह ।
प्रभुत्वं प्रश्रयोपेतं चिह्नमेतन्महात्मनाम् ॥
- सुभाषितरत्नभाण्डागार
- subhAShitaratnabhANDAgAra
- Subhashitaratnabhandagara
भाग्योदयेन बहुजन्मसमार्जितेन
सत्संगमं च लभते पुरुषो यदा वै ।
अज्ञानहेतुकृतमोहमदांधकार
नाशं विधाय हि तदोदयते विवेकः ॥
- भागवतमाहात्म
- Bhagavatamahatma
बंधुस्त्रीभृत्यवर्गस्य बुद्धेः सत्वस्य चात्मनः ।
आपन्निकषपाषाणे नरो जानाति सारताम् ॥
- हितोपदेश, सुहृद्भेद
- Hitopadesha, Suhrudbheda
न यत्रास्ति गतिर्वायो रश्मीनां च विवस्वतः।
तत्रापि प्रविशत्याशु बुद्धिर्बुद्धिमतां सदा ॥
- पञ्चतंत्र, अपरीक्षतकारक
- Panchatantra, Aparikshitakaraka
न देवा दण्डमादाय रक्षन्ति पशुपालवत् ।
यं हि रक्षितुमिच्छन्ति बुद्ध्या संयोजयन्ति ॥
न तच्छस्त्रैः न नागेंद्रैर्न हयैः न पदातिभिः ।
कार्यं संसिद्धिमभ्येति यथा बुद्ध्या प्रसाधितम् ॥
- पञ्चतंत्र, मित्रभेद
- Panchatantra, Mitrabheda
उद्यन्तु शतमादित्या उद्यन्तु शतमिन्दवः ।
न विना विदुषां वाक्यैर्नश्यत्याभ्यंतरं तमः ॥
- सभारंजन शतक
- Sabharanjana Shataka
अनारंभो हि कार्याणां प्रथमं बुद्धिलक्षणम् ।
प्रारब्धस्यांतगमनं द्वितीयं बुद्धिलक्षणम् ॥
- पञ्चतंत्र, काकोलूकीय
- Panchatantra, Kakolukiya
कः पथ्यतरो धर्मः कः शुचिरिह यस्य मानसं शुद्धम् ।
कः पंडितो विवेकी किं विषमवधीरणा गुरुषु ॥
- प्रश्नोत्तर रत्नमालिका
- Prashnottara Ratnamalika
युध्यन्ति पशवः सर्वे पठन्ति शुकसारिकाः |
दातुं जानाति यो वित्तं स शूरः स च पण्डितः ||
-सुभाषितरत्नभाण्डागार
- Subhashitaratnabhandagara
